دیالیز چیست | انواع و خطرات

0

کلیه‌ها از طریق خارج کردن مواد زائد و مایعات اضافه از بدن، خون را تصفیه می‌کنند. این مواد زائد به مثانه ارسال می‌شوند تا از طریق ادرار دفع گردند. دیالیز روشی است که هنگام نارسایی کلیه‌ها، برای تصفیه خون مورد استفاده قرار می‌گیرد. بر اساس گزارش انجمن ملی کلیه در آمریکا، آخرین مرحلۀ نارسایی کلیه زمانی رخ می‌دهد که کلیه‌ها تنها عملکردی 10 تا 15 درصدی داشته باشند.

دیالیز نوعی روش درمانی است که با استفاده از یک دستگاه، خون را تصفیه و پاکسازی می‌کند. زمانی که کلیه‌ها نمی‌توانند عملکرد مناسبی داشته باشند، دیالیز به متعادل نگه داشتن مایعات و الکترولیت‌ها کمک می‌کند.

تاریخچۀ استفاده از دیالیز برای درمان مشکلات کلیوی به دهۀ 1940 میلادی بازمی‌گردد.

هدف دیالیز چیست؟

کلیه‌ها اگر عملکرد مناسبی داشته باشند، از تجمع مایعات اضافه، مواد زائد و ناخالصی‌ها در بدن جلوگیری می‌کنند. کلیه‌ها همچنین فشارخون را کنترل کرده و در تنظیم سطح عناصر شیمیایی موجود در خون نقش دارند. این عناصر ممکن است سدیم و پتاسیم را شامل بشوند. کلیه‌ها حتی نوعی از ویتامین د را فعال می‌کنند که به جذب بهتر کلسیم در بدن کمک می‌کند.

وقتی در اثر بیماری یا صدمه، کلیه‌ها نتوانند چنین عملکردهایی را انجام دهند، دیالیز می‌تواند کمک کند تا وضعیت عادی بدن حفظ شود. نبود دیالیز در چنین وضعیتی باعث می‌شود تا نمک و سایر مواد زائد در خون جمع شده، بدن را سمی کرده و به سایر اندام آسیب وارد شود.

بااین‌وجود، دیالیز یک روش درمانی برای بیماری کلیوی یا سایر مشکلات کلیه محسوب نمی‌شود. برای درمان چنین مشکلاتی ممکن است به روش‌های درمانی دیگری نیاز باشد.

انواع دیالیز

دیالیز سه نوع دارد.

همودیالیز

همودیالیز رایج‌ترین نوع دیالیز است. در این فرآیند از کلیه‌ای مصنوعی (همودیالیزر) برای دفع مواد زائد و مایعات اضافه از خون استفاده می‌شود. درواقع در این روش خون از بدن فرد خارج شده و در داخل کلیه مصنوعی تصفیه می‌شود. سپس خونِ تصفیه‌شده با کمک دستگاه دیالیز به داخل بدن برگردانده می‌شود.

برای به جریان انداختن خون به داخل کلیه مصنوعی، پزشک با استفاده از جراحی نقطۀ ورودی را در داخل رگ‌های خونی بیمار ایجاد می‌کند. نقطۀ ورود خود سه نوع دارد:

  • فیستول سرخ‌سیاهرگی: این نوع سرخرگ و سیاهرگ را متصل می‌سازد و مطبوع‌ترین گزینه به حساب می‌آید.
  • پیوند سرخ‌سیاهرگی: این نوع یک لوله حلقه‌بسته است.
  • کاتتر دسترسی عروقی: این نوع ممکن است از درون رگ بزرگِ گردن وارد جریان خون شود.

فیستول سرخ‌سیاهرگی و پیوند سرخ‌سیاهرگی هر دو برای دیالیز درازمدت طراحی شده‌اند. افرادی که از فیستول سرخ‌سیاهرگی استفاده می‌کنند، دو تا سه ماه پس از انجام جراحی بهبود می‌یابند و برای انجام همودیالیز آماده می‌شوند. این مدت زمان برای افرادی که از پیوند سرخ‌سیاهرگی استفاده می‌کنند به دو تا سه هفته کاهش می‌یابد. کاتترها برای درمان کوتاه‌مدت یا استفاده موقتی طراحی شده‌اند.

همودیالیز معمولاً سه تا پنج ساعت به طول می‌انجامد و هفته‌ای سه مرتبه انجام می‌شود. بااین‌حال، می‌توان همودیالیز را در مدت زمان کمتر و به دفعات بیشتر نیز انجام داد.

در اغلب مواقع همودیالیز در محیط بیمارستان، مطب پزشک یا مرکز دیالیز انجام می‌شود. مدت زمان این فرآیند به حجم بدن، میزان مواد زائد موجود در بدن و وضعیت سلامت بیمار بستگی دارد.

اگر مدت زیادی است که از طریق همودیالیز تحت درمان هستید، ممکن است پزشکتان این اجازه را به شما بدهد که در محیط خانه همودیالیز را انجام دهید. این گزینه در بین بیمارانی که نیازمند درمان درازمدت هستند رایج‌تر می‌باشد.

دیالیز صفاقی

در این نوع از دیالیز با استفاده از عمل جراحی یک کاتتر دیالیز صفاقی در شکم فرد جا داده می‌شود. این کاتتر به تصفیه خون از طریق صفاق کمک می‌کند. صفاق پوسته‌ای در ناحیۀ شکم است. در این فرآیند نوعی مایع خاص به نام دیالیسات (dialysate) در صفاق جریان دارد و مواد زائد را به خود جذب می‌کند. بعد از اینکه دیالیسات مواد زائد را از جریان خون حذف کرد، از شکم خارج می‌شود.

دیالیز صفاقی فرآیندی چندساعته است و باید روزانه چهار تا شش مرتبه تکرار شود. بااین‌حال، می‌توان این روش را هم در حین خواب و هم در حین بیداری انجام داد.

دیالیز صفاقی چندین نوع مختلف دارد که اصلی‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از:

  • دیالیز صفاقی سرپا پیوسته (CAPD): در این روش شکم چندین مرتبه در روز پُر و تخلیه می‌شود. CAPD نیازی به دستگاه ندارد و باید در حین بیداری انجام شود.
  • دیالیز صفاقی چرخه‌ای پیوسته (CCPD): در این روش از دستگاهی برای وارد کردن مایع به داخل شکم و خارج کردن از آن استفاده می‌شود. CCPD معمولاً هنگام شب و در حین خواب انجام می‌شود.
  • دیالیز صفاقی متناوب (IPD): این نوع از دیالیز معمولاً در داخل بیمارستان انجام می‌شود، اگرچه امکان انجام آن در محیط خانه هم وجود دارد. دستگاهی که در این روش استفاده می‌شود با دستگاه روش CCPD یکسان است، اما فرآیند IPD طولانی‌تر می‌باشد.

درمان جایگزین کلیوی پیوسته (CRRT)

این روش درمانی عمدتاً در بخش مراقبت‌های ویژه (ICU) و برای افراد مبتلا به نارسایی کلیه حاد استفاده می‌شود. به این نوع از دیالیز هموفیلتراسیون نیز می‌گویند. در CRRT دستگاهی خون را از طریق لوله رد می‌کند و سپس با استفاده از فیلتر، مواد زائد و آب از خون خارج می‌گردد. در مرحلۀ بعد خون به همراه مایع جایگزین به بدن بازگردانده می‌شود. این فرآیند هر 12 تا 24 ساعت یکبار و معمولاً به صورت روزانه انجام می‌شود.

دیالیز

خطرات دیالیز

اگرچه هر سه نوع دیالیز می‌توانند زندگی بیمار را نجات دهند، اما با خطراتی هم همراه می‌باشند.

خطرات همودیالیز

خطرات همودیالیز عبارت‌اند از:

  • افت فشارخون
  • کم‌خونی یا کمبود گلبول‌های قرمز خون
  • گرفتگی عضلات
  • مشکلات خواب
  • خارش
  • سطح بالای پتاسیم در خون
  • پریکاردیت – التهاب غشای اطراف قلب
  • سپتیسمی
  • باکتریمی یا عفونت در جریان خون
  • ضربان قلب نامنظم
  • مرگ قلبی ناگهانی که اصلی‌ترین علت مرگ در افرادی است که دیالیز انجام می‌دهند

خطرات دیالیز صفاقی

دیالیز صفاقی خطر بروز عفونت در داخل یا اطراف محل کاتتر در حفرۀ شکم را افزایش می‌دهد. به‌طورمثال، بعد از اینکه کاتتر در داخل شکم جا داده می‌شود، ممکن است پریتونیت رخ دهد. پریتونیت یا التهاب صفاق، عفونتی است که در غشای آسترِ دیوارۀ شکم بروز می‌کند.

سایر خطرات عبارت‌اند از:

  • ضعیف شدن عضلات شکم
  • قندخون بالا ناشی از دکستروز موجود در دیالیسات
  • افزایش وزن
  • فتق
  • تب
  • درد شکم

خطرات مرتبط با CRRT

  • عفونت
  • سرمازدگی
  • افت فشارخون
  • اختلالات الکترولیت
  • خونریزی
  • به تاخیر افتادن بهبودیِ کلیه‌ها
  • ضعیف شدن استخوان‌ها
  • آنافیلاکسی

اگر هنگام انجام دیالیز این علائم را تجربه می‌کنید، موضوع را به اطلاع پزشکتان برسانید.

افرادی که از طریق دیالیز درازمدت تحت درمان هستند نیز با خطر بروز سایر بیماری‌ها، مانند آمیلوییدوز، در ارتباط می‌باشند. این بیماری زمانی رخ می‌دهد که پروتئین‌های آمیلوئید موجود در مغز استخوان در اندام‌هایی نظیر کلیه، کبد و قلب جمع بشوند. درد، سفتی و ورم مفصل از علائم شایع این بیماری هستند.

همچنین ممکن است برخی از مردم بعد از تشخیص نارسایی کلیه درازمدت توسط پزشک، به افسردگی دچار شوند. اگر افکار مرتبط با افسردگی مانند افکار خودآزاری یا خودکشی ذهنتان را مشغول کرده است، با اورژانس به شماره 115 تماس بگیرید.

جایگزین‌های دیالیز

دیالیز زمانبر و گران‌قیمت است. بسیاری از مردم به سراغ این روش نمی‌روند، مخصوصاً اگر به نارسایی کلیه شدید و حاد دچار باشند.

اگر دیالیز را به‌عنوان یک گزینۀ درمانی در نظر ندارید، روش‌های دیگری وجود دارند که می‌توانند به مدیریت علائم بیماری‌تان کمک کنند. یکی از این روش‌ها مدیریت کم‌خونی است. وقتی کلیه‌ها عملکرد مطلوبی دارند، هورمون اریتروپویتین (EPO) به‌طور طبیعی در بدن تولید می‌شود. اگر کلیه‌ها عملکرد مطلوبی نداشته باشند، بیمار می‌تواند هر هفته هورمون اریتروپویتین را به شکل تزریق دریافت کند.

حفظ فشارخون مطلوب می‌تواند به کاهش سرعتِ زوالِ کلیه کمک کند. برای پیشگیری از کمبود آب بدن، به‌اندازۀ کافی مایعات مصرف کنید. قبل از مصرف هرگونه داروی ضدالتهابی نظیر ایبوپروفن و دیکلوفناک، با پزشک خود مشورت کنید.

پیوند کلیه نیز از دیگر گزینه‌های درمانی می‌باشد. البته این گزینه برای تمام افراد مناسب نیست و برای انجام آن باید با پزشک خود مشورت کنید. اگر شرایط زیر را دارید، ممکن است کاندید خوبی برای پیوند کلیه نباشید:

  • سیگاری هستید
  • الکل زیادی مصرف می‌کنید
  • چاق هستید
  • به بیماری روانی درمان‌نشده مبتلا هستید
منبع healthline.com

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.